Υπάρχει μια πόλη στη Βόρεια Ευρώπη που εδώ και διακόσια χρόνια αποκαλεί τον εαυτό της «Αθήνα του Βορρά». Όχι από ευγένεια προς εμάς αλλά από πεποίθηση. Το Εδιμβούργο έχτισε τη Νέα Πόλη του με το μέτρο της αρχαίας Αθήνας στο μυαλό, ανέθρεψε τους φιλοσόφους του με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, και στην κορυφή του ωραιότερου λόφου του άρχισε να χτίζει έναν Παρθενώνα. Δεν τον τελείωσε ποτέ. Και ίσως γι’ αυτό είναι το πιο συγκινητικό μνημείο της πόλης για έναν Έλληνα επισκέπτη.
Πώς μια σκωτσέζικη πόλη έγινε «Αθήνα»
Η ιστορία ξεκινά στα μέσα του 18ου αιώνα, όταν το Εδιμβούργο γίνεται, για μερικές δεκαετίες, η πνευματική πρωτεύουσα της Ευρώπης. Είναι η εποχή του Σκωτικού Διαφωτισμού: ο David Hume γράφει τη φιλοσοφία του σε μια ταβέρνα της Παλιάς Πόλης, ο Adam Smith σκέφτεται τον «Πλούτο των Εθνών» λίγα τετράγωνα πιο κάτω, ο Walter Scott επινοεί το ιστορικό μυθιστόρημα. Ο Βολταίρος γράφει ότι «στρεφόμαστε στη Σκωτία για όλες μας τις ιδέες περί πολιτισμού».
Μια πόλη που παράγει τέτοια σκέψη χρειάζεται και το ανάλογο σκηνικό. Το 1767 ένας εικοσιεξάχρονος αρχιτέκτονας, ο James Craig, κερδίζει τον διαγωνισμό για τη Νέα Πόλη: ευθείες λεωφόροι, τετράγωνες πλατείες, νεοκλασικές προσόψεις, αναλογίες παρμένες από τα αρχαία κείμενα. Στους επόμενους δύο αιώνες το Εδιμβούργο γεμίζει κίονες! Στη Royal Scottish Academy, στην Εθνική Πινακοθήκη, στο Παλιό Λύκειο, στα σχολεία και τις τράπεζες. Οι Βρετανοί περιηγητές που επιστρέφουν από την Ελλάδα βρίσκουν στον βράχο του Κάστρου την Ακρόπολη και στον λόφο Calton τον Λυκαβηττό. Το παρατσούκλι κολλάει.
Ο Παρθενώνας που δεν τελείωσε ποτέ
Το 1822 η πόλη αποφασίζει να τιμήσει τους Σκωτσέζους νεκρούς των Ναπολεόντειων πολέμων με ένα μνημείο και διαλέγει ως πρότυπο τον Παρθενώνα, σε φυσικό μέγεθος. Αρχιτέκτονας ο Charles Robert Cockerell, που είχε μετρήσει τον ίδιο τον Παρθενώνα στην Αθήνα, μαζί με τον ντόπιο William Playfair. Το θεμέλιο μπαίνει με μεγαλοπρέπεια, μπροστά σε χιλιάδες κόσμου. Το 1829 τα χρήματα τελειώνουν. Έχουν χτιστεί δώδεκα δωρικοί κίονες και το επιστύλιό τους και εκεί μένουν… για πάντα.
Οι Σκωτσέζοι το αποκάλεσαν «η ντροπή του Εδιμβούργου», «η τρέλα της Σκωτίας». Υπήρξαν δεκάδες προτάσεις να ολοκληρωθεί ή να γκρεμιστεί· καμία δεν προχώρησε. Σήμερα το National Monument είναι ίσως το πιο φωτογραφημένο σημείο της πόλης, και στο ηλιοβασίλεμα, με το φως να περνά ανάμεσα στους κίονες και το Κάστρο να φωτίζεται απέναντι, είναι δύσκολο να πιστέψεις ότι κάποιος το θεώρησε αποτυχία. Για έναν Έλληνα έχει μια πρόσθετη ειρωνεία: ο μισός Παρθενώνας του Calton χτίστηκε τα ίδια χρόνια που ο μισός Παρθενώνας της Αθήνας ταξίδευε σε κιβώτια προς το Λονδίνο.
Τι άλλο ελληνικό κρύβει το Εδιμβούργο
Ο λόφος Calton δεν έχει μόνο το μνημείο. Δίπλα του στέκει το Παρατηρητήριο της πόλης, κι αυτό με δωρική πρόσοψη, και λίγο πιο κάτω το μνημείο του φιλοσόφου Dugald Stewart, αντίγραφο του Μνημείου του Λυσικράτη από την Πλάκα. Στην πλαγιά της Παλιάς Πόλης, το Παλιό Βασιλικό Λύκειο μοιάζει με ναό της Αθηνάς. Και ο άνθρωπος που θα έδινε τη ζωή του στο Μεσολόγγι, ο Λόρδος Βύρων, ήταν κατά το ήμισυ Σκωτσέζος: μεγάλωσε στο Aberdeen, λίγες ώρες βορειότερα, και έγραψε ότι η Σκωτία του έμεινε για πάντα «στο αίμα».
Υπάρχει και μια ζωντανή ελληνική παρουσία: η ελληνική ορθόδοξη κοινότητα του Αγίου Ανδρέα στο Εδιμβούργο, και μια κοινότητα φοιτητών και επιστημόνων που κάνει το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου έναν από τους μεγαλύτερους ελληνικούς «σταθμούς» της Βρετανίας.
Πώς να τη δεις σωστά
Η Γη των Θρύλων θέλει δύο πράγματα: πόδια και φως. Το Royal Mile από το Κάστρο ως το Holyrood περπατιέται σε μια μέρα, με τις παρακάμψεις στα στενά που οι ντόπιοι λένε closes. Η Νέα Πόλη θέλει ένα απόγευμα χωρίς πρόγραμμα, από τη George Street ως τα καφέ της Stockbridge. Και ο λόφος Calton θέλει το σωστό ρολόι: το καλοκαίρι ο ήλιος δύει μετά τις δέκα, και η ανάβαση αξίζει μόνο τότε.
Στο ταξίδι μας στη Σκωτία για το Αγίου Πνεύματος 2027 κρατήσαμε το Εδιμβούργο για το τέλος, επίτηδες. Ξεκινάμε από τα Highlands, τη Loch Lomond, το Glencoe, τη Loch Ness, το ατμοκίνητο τρένο πάνω από το γεφύρι του Glenfinnan, ένα ποτήρι ουίσκι στο Aberfeldy, και φτάνουμε στην πόλη τις δύο τελευταίες νύχτες, όταν έχουμε γεμίσει φύση και είμαστε έτοιμοι να απολαύσουμε αρχιτεκτονική. Η τελευταία βραδιά τελειώνει στον λόφο Calton, μπροστά στους δώδεκα κίονες, την ώρα που η πόλη ανάβει τα φώτα της. Το ονομάσαμε «Η Αθήνα του Βορρά» γιατί, για έναν Έλληνα, το Εδιμβούργο δεν είναι ξένη πόλη. Είναι μια πόλη που μας κοιτάζει.
Δείτε όλα τα ταξίδια μας στη Σκωτία ή σχεδιάστε το δικό σας.
Genius Travel
Σχεδιάζουμε ταξίδια. Δεν πουλάμε πακέτα.
